×

مجرای دستگاه تنفسی فوقانی شامل سینوس‌ها، مجرای بینی، حلق و حنجره است. این ساختارها هوایی را که نفس می‌کشیم، از خارج به نای و سرانجام به ریه‌ها هدایت می‌کنند تا تنفس انجام شود.

عفونت مجرا یا دستگاه تنفسی فوقانی (URTI) نوعی فرایند عفونی در هر بخش تشکیل‌دهنده مسیر هوایی فوقانی است. عفونت ناحیه‌ای بخصوص از مجرای تنفسی فوقانی می‌تواند به‌طور خاص نام‌گذاری شود، مثلا:

  • رینیت: التهاب حفره بینی؛
  • عفونت سینوسی (سینوزیت یا رینوسینوزیت): التهاب سینوس‌هایی که اطراف بینی قرار گرفته‌اند؛
  • سرماخوردگی (نازوفارنژیت): التهاب سوراخ بینی، حلق، هیپوفارنکس، زبان کوچک و لوزه‌ها؛
  • فارنژیت: التهاب حلق، زبان کوچک و لوزه‌ها؛
  • اپی‌گلوتیت: التهاب بخش بالایی حنجره یا اپی‌گلوت؛
  • لارنژیت: التهاب حنجره؛
  • لارنگوتراکئیت: التهاب حنجره و نای؛
  • تراکئیت: التهاب نای.

آیا عفونت دستگاه تنفسی فوقانی مسری است؟

بیشتر عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی عفونت‌های ویروسی خودبه‌خودتمام‌شونده هستند. گاهی اوقات ممکن است عفونت‌های باکتریایی موجب عفونت دستگاه تنفسی فوقانی شود. بیشتر ‌اوقات عفونت دستگاه تنفسی فوقانی مسری است و می‌تواند با استنشاق قطره‌های تنفسی ناشی از سرفه و عطسه از فردی به فرد دیگر منتقل شود. همچنین اگر دست یا چیزهای دیگری که در معرض ویروس بوده‌اند با بینی یا دهان تماس پیدا کنند، عفونت های ویروسی می‌توانند منتقل شوند.

علت عفونت دستگاه تنفسی فوقانی چیست؟

این بیماری معمولا با حمله مستقیم ویروس یا باکتری مهاجم به پوشش داخلی (مخاط یا غشای مخاطی) مسیر هوایی فوقانی ایجاد می‌شود. برای اینکه عوامل بیماری‌زا (ویروس‌ها و باکتری‌ها) به غشای مخاطی مسیر هوایی فوقانی حمله کنند، مجبورند با چندین سد فیزیکی و سیستم ایمنی مبارزه کنند.

مو در پوشش بینی به‌عنوان سدی فیزیکی عمل می‌کند و می‌تواند اجسام مهاجم را به دام بیندازد. علاوه‌براین مخاط مرطوب درون حفره بینی می‌تواند ویروس‌ها و باکتری‌هایی را که وارد مسیر هوایی فوقانی می‌شوند، جذب کند. همچنین ساختار‌های شبه‌موی کوچکی (به نام مژک) وجود دارند که نای را می‌پوشانند و مرتب هر نوع مهاجم خارجی را به‌سمت حلق حرکت می‌دهند تا درنهایت به درون مجرای گوارشی بلعیده و وارد معده شود.

علاوه بر این سدهای فیزیکی قوی در مجرای تنفسی فوقانی، سیستم ایمنی هم کار خودش را انجام می‌دهد تا با هجوم عوامل بیماری‌زا و میکرب‌هایی که وارد مسیر هوایی فوقانی می‌شوند، مبارزه کند. بافت‌های غده‌ای بالای گلو (آدنوئیدها) و لوزه‌ها که در مجرای دستگاه تنفسی فوقانی قرار گرفته‌اند، بخشی از سیستم ایمنی‌اند که به مبارزه با عفونت کمک می‌کنند. به‌واسطه فعالیت سلول‌های تخصص‌یافته، آنتی‌بادی‌ها و مواد شیمیایی درون این گره‌های لنفی، میکرب‌های مهاجم درون آنها به دام می‌افتند و درنهایت تخریب می‌شوند.

با وجود این فرایند‌های دفاعی، ویروس‌ها و باکتری‌های مهاجم سازوکارهای مختلفی برای پایداری دربرابر تخریب ایجاد می‌کنند. گاهی اوقات سمومی تولید می‌کنند تا دستگاه ایمنی مختل شود یا شکل یا پروتئین‌های ساختاری خارجی خود را تغییر می‌دهند تا دستگاه ایمنی نتواند آنها را شناسایی کند (تغییر توانایی آنتی‌ژنی یا آنتی‌ژنیسیتی). ممکن است بعضی باکتر‌ی‌ها عوامل چسبنده تولید کنند که به آنها اجازه می‌دهد به غشای مخاطی بچسبند و مانع ازبین‌رفتن آنها شوند.

همچنین عوامل بیماری‌زای گوناگون توانایی‌های مختلفی برای غلبه بر دستگاه دفاعی بدن و ایجاد عفونت دارند. علاوه‌براین موجودات مختلف از وقتی وارد بدن می‌شوند تا وقتی که علائم را بروز می‌دهند (دوره نهفتگی)، به زمان‌های مختلفی برای حمله نیاز دارند. بعضی از عوامل بیماری‌زای شایع برای عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و دوره نهفتگی مربوط به آنها در ادامه آمده است:

  • تینو ویروس‌ها (Thinoviruses): یک تا پنج روز؛
  • استرپتوکوک گروه A: یک تا پنج روز؛
  • ویروس آنفولانزا و پاراآنفولانزا: یک تا چهار روز؛
  • ویروس سن‌سی‌شیال تنفسی (RSV): هفت روز؛
  • سیاه‌سرفه: هفت تا بیست‌ویک روز؛
  • دیفتری: یک تا ده روز؛
  • ویروس اپشتین ـ بار (EBV): چهار تا شش هفته.